Een competentie is een optelsom van uw houding en intenties, kennis en inzicht, strategie en vaardigheden die samen maken dat u een bepaalde taak goed kunt uitvoeren. Een optelsom van willen, weten, mogen en kunnen.
Voorbeeld: voor de communicatieve competentie 'contact maken' heeft u nodig:
Om de competentie effectief te laten zijn, is het belangrijk dat u ze op het juiste moment op de juiste wijze omzet in concreet gedrag dat leidt tot uw gewenste doel. En dat terwijl uw gesprekspartner tegelijkertijd (of even later) met hetzelfde bezig is vanuit (deels) andere doelen bezien en u steeds reageert op elkaar, vaak al terwijl u nog bezig bent iets te formuleren of te doen. Voorwaarde daarbij is ook nog eens dat uw gedrag echt bij uw persoonlijkheid, identiteitsgevoel en wensen past en u echt kunt overbrengen wat u bedoelt op de wijze die u voor ogen heeft: met humor, inspirerend, assertief of bescheiden. Het is een hele kunst om uw persoonlijke doelen en gedrag effectief te combineren met die van anderen, zonder dat er misverstanden ontstaan of tijd en geld verloren gaan. Effectief zijn in de interactie gaat meestal niet vanzelf. Zo bezien is het echt een wonder dat we elkaar vaak toch redelijk goed begrijpen en de meeste mensen contact onderhouden met anderen en communiceren een fijne of zinvolle bezigheid vinden.
Door te onderzoeken bij uzelf vanuit welke houding (persoonlijkheid, drijfveren, intenties) en strategieën (uw spontane voorkeursgedrag) u tot welk gedrag komt, draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. U krijgt inzicht in uw mogelijkheden en in waar uw grenzen liggen. U leert bepaald gedrag verfijnen, versterken, verzwakken, omzeilen, accepteren etc. U ontdekt nieuwe kanten van uzelf en anderen. U verandert van houding of vergroot uw inzicht of breidt uw vaardigheden uit.
Voorbeeld: een introverte en zachtaardige man wil graag voorzitter worden van de ondernemingsraad. Hij vindt het lastig om in die rol anderen het woord te ontnemen of mensen af te kappen. Hij verwart bars autoritair optreden met gespreksturing die dienstbaar is aan het proces van de deelnemers van de vergadering. Hij leert dat 'strak' voorzitten ook heel vriendelijk kan en hij daarbij ontspannen zichzelf kan zijn.
Voorbeeld: iemand had op een cursus geleerd om altijd duidelijk te communiceren met een aantal feedbackregels. Hij besprak alleen nog concreet en veranderbaar gedrag en probeerde niet te oordelen. In de praktijk wilde dit maar niet lukken: het bleek een moeilijke truc, een ideaal dat niet echt bij hem paste. Hij begreep dat hij nu waarschijnlijk evenveel misverstanden veroorzaakte dan in de tijd dat hij wollig sprak en de waarheid geweld aan deed. Hij leerde bij mij in een intensief individueel traject hoe hij dan wel effectief kon communiceren en hoe het in zijn geval echt ging werken. Hij leerde hoe hij 'juiste' keuzes kon maken tussen de diverse gedragsvormen, hoe hij op het goede moment zijn gedrag kon afstemmen op de ander(en), hoe hij de context meer kon meenemen.
Communicatieve competenties worden vaak heel detaillistisch verwoord en zo bieden bureau's in training en coaching allerlei cursussen aan waarin u kunt leren onderhandelen, motiveren, verkopen, filosoferen, samenwerken, overtuigen, omgaan met lastige mensen, leiding geven, assertiever worden, voorzitten etc. Ik ben ervan overtuigd dat het bij dit alles in essentie maar om pakweg tien basiszaken gaat en dat het zeker niet gaat om makkelijk aan te leren uiterlijke trucjes. Want bij elk mens spelen verschillende overtuigingen, gevoelens, ervaringen, drijfveren en basishoudingen in relatie tot de ander de grootste rol (zie ook Gonnie Hoonhout). Goed communiceren kan alleen als de hele persoon van binnen en van buiten erbij betrokken is: denken, voelen, handelen, hoofd, hart en de rest van het lichaam. Maatwerk, gericht op de individuele betrokkenen en hun situatie is daarom essentieel. Kiest u voor een individueel traintraject, coaching, een groepstraining, een advies, mediation, verwerven van speciale kennis of wilt u leren effectiever te communiceren met behulp van een specifiek model of werkwijze?
Nu is verandering soms een lastige aangelegenheid. Voor sociale vaardigheden geldt bijvoorbeeld dat mensen gemiddeld 1 week hard moeten oefenen voor elk jaar waarin ze het gedrag dat ze willen veranderen eerder vertoond hebben.
Voorbeeld: u bent 30 jaar oud en wilt vaker leren nee zeggen. U realiseert zich dat u dat eigenlijk al 25 jaar niet kunt. Dan moet u rekenen op een half jaar (25 weken) serieus oefenen voordat de nieuwe vaardigheid u net zo automatisch kan afgaan als u daarvoor het oude gedrag vertoonde.
Een
ander punt is dat als u uw gedrag of inzichten verandert, uw omgeving dat niet
zomaar zal begrijpen of accepteren. Ook die anderen zullen moeten wennen aan
uw andere manier van doen, uw andere opvatingen en vaak krijgt u daarbij nieuwe
kritiek. Ook zullen uw eerste pogingen om de verandering gestalte te geven niet
altijd meteen succesvol uitpakken en daarom kunt u ook weerstand ervaren waar
u aan zult moeten wennen en op zult moeten reageren.
Het goede nieuws is dat oefening kunst baart. Effectiever communicatief gedrag dat past bij wie u van binnen bent, levert zowel voor u zelf als de mensen in uw omgeving uiteindelijk zoveel voordelen, dat deze beginproblemen in de praktijk altijd overwonnen kunnen worden. Met het juiste instrumentarium (zie de foto hiernaast van mijzelf op mijn eerste Noordzee vakantiezeiltocht) is immers geen zee te hoog!
Van een paar competenties vindt u hieronder een voorbeeld van de inhoud van een korte workshop of training, waarmee u een goede start kunt maken.
De
Kracht van Luisteren een workshop over aandacht en 'hoorbare' stilte
(4 bijeenkomsten van 4 uur, data in overleg)
Conflicthantering een persoonlijke
training over buigen, barsten en bijstellen. (4 bijeenkomsten van 4 uur data
in overleg)
Dit Gebaar zegt meer dan 1000 Woorden een
training in non-verbale communicatie.(2 dagen, data in overleg)
Weerloos of Weerbaar een individuele
training in assertief gedrag.(6 bijeenkomsten van 2 uur, data in overleg)
Het Ennegram in Bedrijf een 1-daagse
individuele training voor ondernemers over innerlijke drijfveren en hoe u bijbehorende
vicieuze cirkels in communicatief gedrag kunt leren doorbreken. (1 dag van 10.00u
- 17.00u, datum in overleg)
Strategisch commercieel onderhandelen
een individuele training in 2 ochtenden voor managers en ondernemers met commerciele
belangen.
Conflictmanagement voor Leidinggevenden
Een driedaagse individuele training voor managers, afgestemd op uw eigen persoon
en de organisatie waar u werkt (data in overleg)
Teamworkshop Samen in Gesprek een incompany-workshop
op maat voor teams om visie- of beleid te ontwikkelen op communicatiegebied
(b.v. conflictmanagement) of het verbeteren van de onderlinge samenwerking (1
tot 4 dagen achter elkaar, data in overleg).
Effectieve Functioneringsgesprekken voor Leidinggevenden
(een individuele training van 2 dagen, data in overleg).
Wat Verder Ter Tafel Komt (w.v.t.t.k) een
vergadertraining voor voorzitters en de deelnemers van hun vergadering (1 tot
3 dagen, data in overleg).
Van Tafeltjesavond naar Tweegesprek Gesprekstechnieken
voor docenten en mentoren in het Voortgezet Onderwijs
Van Vakspecialist tot Vakdocent Een twee- of
driedaagse training voor aankomend docenten in instellingen voor volwassenenonderwijs,
HBO's, Post-doc cursussen, Interne opleidingen van grote organisaties.
Primus Inter Pares een workshop voor mensen
die voorzitter zijn temidden van collega's, zoals bij een projectteam, docententeam,
ondernemingsraad.
Eerdere deelnemers vertellen hier over hun bevindingen.
Mocht u toch op een idee gebracht willen worden wat er allemaal praktisch gezien onder verstaan kan worden of welke doelen u kunt nastreven in een leertraject, neem dan deze lijst eens door: